Resente

Buka

Thursday, February 13, 2020

OINSÁ HALO PREVENSAUN MORAS FAHI AFRIKA (MFA) KA AFRICAN SWINE FEVER (ASF)


Rai Tahu-Viqueque, 23 Novembru 2018
OINSÁ HALO PREVENSAUN MORAS FAHI AFRIKA (MFA) KA AFRICAN SWINE FEVER (ASF)
Moras Fahi Áfrika (MFA) ka African Swine Fever (ASF) maka moras ida nebe afeta deit ba fahi no la daet ba animal sira seluk inklui ema, no moras ida ne’e bele afeta númeru mortalidade to’o 100%, tan ne’e moras refere fo impaktu maka’as tebes ba rendimentu ekonomia iha familia, liu-liu ba família agrikultor sira. Virus MFA aguenta tebes atu moris iha kualkér ambiente no mos hasoru desinfektan.

Zumalai-Covalima, 11 Fevreiru 2020



Bazeia ba dadus peskiza nebe hala’o ona husi Ajensia Dezenvolvimentu balun hatudu katak kuaze iha munisipiu 13 fahi kuaze mate hotu ona. Hare ba situasaun ida ne’e ita bele foti konkluzaun katak demanda ba fahi-oan hahu fulan Janeiru to’o Fevereiru 2020 ás teb-tebes.

MFA la daet ba ema maibe bele fo afeta ba ema nia saude. Wainhira ita konsumu na’an fahi nebe kona MFA maibe la tein tasak didiak, sei bele hamosu kabun moras. 

Antes ne’e Timor-Leste iha numeru fahi nebe boot tebes bazeia ba dadus Sensus 2015.
Nu
Munisipiu
Fatin
Numeru Fahi
1
Lautem
General
37,556
2
Baucau
General
60,021
3
Viqueque
General
9,790
4
Manatuto
General
7,458
5
Manufahi
General
30,211
6
Covalima
Urban
3,595
Rural
36,009
7
Bobonaro
General
48,260
8
Liquica
General
14,795
9
Dili
Urban
31,633
Rural
12,360
10
Ermera
General
31,537
11
Ainaro
General
24,802
12
Aileu
General
465
13
Oecusse
General
25,004
TOTAL
348,492
Hare husi gráfiku iha leten hatudu katak Timor-Leste iha numeru fahi nebe boot tebes maibe tanba kauza husi moras MFA, ohin loron iha munisipiu ida numeru fahi la to’o ona 200.

Dili, 18 Novembru 2019
Kuñese Klean Liu Kona-bá Moras Fahi Áfrika (MFA)
Sinais Klíniku MFA:
-      Mean-mean iha parte kabun, hirus matan no scrotum.
-      Soe foer boot kahur ho ran.
-      Mean-mean iha parte tilun.
-      Isin manas to’o 41oC, konjungtivita, anoreksia, ataksia, paresis, nakdedar, dalaruma muta no diareia.
-      Ran mosu iha kulit okos sianosia.
-      Fahi sente la livre, toba tun iha rai, dada ís la diak no lakohi han.

MFA bele hadaet liu husi:
·        Kontaktu direita
·        Kutun
·        Hatais/Roupa
·        Ekipamentu luhan
·        Transporte
·        Hahan nebe kontaminadu

Ba fahi nebe kona ona MFA, izolasaun animal moras no ekipamentu no mos hamamuk luhan durante fulan rua. 

Ba fahi nebe mate tanba MFA hatama iha karon no tenke hakoi lalais atu prevene moras daet ba fahi nebe diak/saudavel.

La fa’an na’a fahi nebe infetadu husi MFA no labele konsumu. 
To’o ohin loron seidauk iha vasina atu hodi prevene moras refere, tanba ne’e moras MFA hanesan ameasa boot ba populasaun fahi iha Timor-Leste. 

Iha analiza balun kona ba fatór nebe afeta MFA tama mai Timor-Leste maka liu husi:
1.    Importasaun na’an fahi no produtu na’an fahi sira seluk
2.    Transporte internasional sira inklui transporte aero, transporte marítima no mos transporte tererstre.
3.    Ema nebe kontaminadu ho virus MFA
4.    Kontaktu ho fahi iha area infetadu 



Dalan diak liu no estratéjiku liu atu prevene MFA maka liu husi implementasaun Bio-seguransa no manajementu hakiak fahi nebe diak inklui kontrolu nebe intensive ba area nebe pozitivu infetadu ona husi virus MFA.
Design by: Acio Ferquin
Alem de ne’e bele mos kontrola husi parte KARANTINA iha área fronteira sira inklui dalan ilegais hotu nebe tama mai Timor-Leste. 










__________________________________________________________
___________________________________________________________
____________________________________________________________
Hakerek Nain:
Ir. Inacio Fernandes Quintao, L. Agp

Email: inacioferquin89@gmail.com
Facebook: Loime Lebalaku
Instagram: Acio_Ferquin
Twitter: @ferquin_acio
LinkedIn: Inacio Fernandes Quintao




Acio Ferquin ft Joey - Moris Ne'e













Acio Ferquin ft Joey - Hau Hakarak















Acio Ferquin - Diak Liu Fali Hau
 

Blogger news

Blogroll

About

Acio Ferquin